Prasat Pueai Noi: Khon Kaen's Great Khmer Sanctuary in the Rice Fields
Most Khmer temples in Thailand sit on hills or in forests. Prasat Pueai Noi sits in a rice field. Coming down the road from Khon Kaen city, the first thing you see is the silhouette of three red-brick towers rising out of the flat green plain — no hill, no forest, just towers, sky and paddy. It is startling, and it is the reason this small sanctuary is worth a half-day of your time.
Pueai Noi is the largest Khmer sanctuary in upper Isan. It was built in the 11th century, in the reign of King Suryavarman I, as a Hindu shrine to Shiva, and it predates the great Khmer works at Phimai and Phanom Rung by a century. Today the towers stand restored, quiet and almost empty. You will probably have it to yourself.
The three towers
The sanctuary is a classic Khmer layout on a small scale: three brick towers (prang) on a single laterite platform, facing east, with a sandstone door frame and a library building to the side. The central tower is the tallest, about 12 metres, and the three are joined at the base by the platform. The brickwork is the star here — thin bricks laid with almost no visible mortar, the way Khmer builders achieved their smooth, almost carved finish.
Photo: Seendino, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
Walk around the towers slowly. The brick changes colour with the light: deep red at noon, almost orange at sunset. The sandstone door frames are plain, but the lintels — the carved stone beams above the doors — carry the Shiva story. One lintel, now lying on the ground beside the central tower, shows Shiva dancing. It is the finest carving at the site, and it is easy to miss.
The carvings and the Shiva lintel
The lintel that lies on the ground is the one to find. It shows Shiva in his dancing pose, the Nataraja, with arms outstretched and a small figure at his feet. The carving is weathered but the energy is still there — the dance, the movement, the four arms. A second lintel, still in place over the north door of the central tower, is simpler: a garland of lotus petals and a small figure of the god Vishnu. Both are worth a close look, and both are best photographed in the morning, when the sun is on the east face.
The pond and the enclosure
The laterite enclosure wall that once surrounded the sanctuary is mostly gone, but the pond — the baray — is still there, a rectangle of water to the east of the towers. In the wet season it fills and reflects the towers; in the dry season it shrinks to a green pool where egrets fish. The wall that remains is a low laterite ridge, and the ground inside it is the old temple courtyard. Stand on the ridge and you can see the whole sanctuary at once: the three towers, the pond, the rice fields beyond.
Photo: Siriporn TH, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)
The pond is the best place to photograph the towers. From the east bank, the three towers line up behind the water, and in the early morning the reflection is almost perfect. Bring a wide lens if you have one; the towers are close together and the pond is narrow.
Getting there and what it costs
Pueai Noi is about 70 kilometres south of Khon Kaen city, a drive of about an hour and a half. Take Highway 2 south to Ban Phai, then Highway 23 to Pueai Noi town. The temple is signed from the town centre. There is no public transport to the site, so a car or a hired songthaew is the way to go. The site is open daily from 8:00 to 17:00, and there is a small information centre at the entrance with a model of the sanctuary as it would have looked in the 11th century.
| Item | Cost |
|---|---|
| Entry (foreign visitor) | ฿50 |
| Entry (Thai visitor) | ฿20 |
| Children under 14 | Free |
| Songthaew from Ban Phai (return) | ฿300–500 |
| Motorbike hire, Khon Kaen city (day) | ฿250 |
| Coffee and snack, Pueai Noi town | ฿60–80 |
Entry is ฿50 for foreign visitors and ฿20 for Thais; children under 14 are free. A songthaew from Ban Phai costs about ฿300–500 return, and a motorbike hired in Khon Kaen city is about ฿250 a day. Coffee and a snack in Pueai Noi town run to ฿60–80.
A quiet hour in the rice fields
Pueai Noi is not a place for a checklist. It is a place for an hour of quiet. Sit on the laterite ridge, watch the light move across the brick, listen to the frogs in the pond. The Khmer builders chose this spot for a reason, and a thousand years later the reason is still obvious: the towers, the water, the wide flat plain. Go early, go slowly, and go before the rice is cut — the green is part of the picture.
— ภาษาไทย —
ปราสาทเปือยน้อย: ปราสาทขอมยิ่งใหญ่ของขอนแก่นกลางทุ่งนา
ปราสาทขอมส่วนใหญ่ในประเทศไทยตั้งอยู่บนเนินเขาหรือในป่า แต่ปราสาทเปือยน้อยตั้งอยู่กลางทุ่งนา เมื่อขับรถลงมาจากตัวเมืองขอนแก่น สิ่งแรกที่เห็นคือเงาของปราสาทอิฐสามยอดที่โผล่ขึ้นมาจากที่ราบสีเขียว ไม่มีเนินเขา ไม่มีป่า มีเพียงปราสาท ท้องฟ้า และทุ่งนา เป็นภาพที่น่าตื่นตาตื่นใจ และเป็นเหตุผลที่ปราสาทเล็ก ๆ แห่งนี้คุ้มค่ากับเวลาครึ่งวันของคุณ
เปือยน้อยเป็นปราสาทขอมที่ใหญ่ที่สุดในอีสานตอนบน สร้างขึ้นในศตวรรษที่ 11 ในสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ 1 เพื่อเป็นเทวสถานฮินดูบูชาพระศิวะ และสร้างก่อนปราสาทหินพิมายและพนมรุ้งถึงหนึ่งศตวรรษ ปัจจุบันปราสาทได้รับการบูรณะแล้ว เงียบสงบและแทบไม่มีผู้คน คุณอาจจะได้ชมปราสาทเพียงลำพัง
ปราสาทสามยอด
ปราสาทมีผังแบบขอมคลาสสิกขนาดเล็ก ประกอบด้วยปราสาทอิฐสามยอด (ปรางค์) ตั้งอยู่บนฐานศิลาแลงเดียวกัน หันหน้าไปทางทิศตะวันออก มีกรอบประตูหินทรายและอาคารบรรณาลัยอยู่ด้านข้าง ปราสาทองค์กลางสูงที่สุด ประมาณ 12 เมตร และทั้งสามยอดเชื่อมต่อกันที่ฐาน อิฐคือจุดเด่นของที่นี่ เป็นอิฐแผ่นบางที่ก่อโดยแทบไม่เห็นปูน ซึ่งเป็นวิธีที่ช่างขอมทำให้ได้ผิวเรียบเนียนราวกับแกะสลัก
เดินรอบปราสาทช้า ๆ อิฐจะเปลี่ยนสีตามแสง สีแดงเข้มตอนเที่ยง เกือบเป็นสีส้มตอนพระอาทิตย์ตก กรอบประตูหินทรายเรียบง่าย แต่ทับหลัง — คานหินแกะสลักเหนือประตู — เล่าเรื่องพระศิวะ ทับหลังชิ้นหนึ่งซึ่งปัจจุบันวางอยู่บนพื้นข้างปราสาทองค์กลาง แสดงภาพพระศิวะกำลังร่ายรำ เป็นงานแกะสลักที่งดงามที่สุดของที่นี่ และมองข้ามได้ง่าย
งานแกะสลักและทับหลังพระศิวะ
ทับหลังที่วางอยู่บนพื้นคือชิ้นที่ต้องหาให้เจอ แสดงภาพพระศิวะในท่าร่ายรำ หรือนาฏราช แขนเหยียดออกและมีรูปเล็ก ๆ อยู่ที่พระบาท งานแกะสลักสึกกร่อนไปบ้างแต่พลังยังคงอยู่ ทั้งท่ารำ การเคลื่อนไหว และพระกรทั้งสี่ ทับหลังชิ้นที่สองซึ่งยังอยู่ในตำแหน่งเหนือประตูทิศเหนือของปราสาทองค์กลางนั้นเรียบง่ายกว่า เป็นพวงมาลัยดอกบัวและรูปพระวิษณุขนาดเล็ก ทั้งสองชิ้นควรค่าแก่การชมอย่างใกล้ชิด และถ่ายภาพได้ดีที่สุดในตอนเช้า เมื่อแสงแดดส่องที่ด้านตะวันออก
สระน้ำและกำแพง
กำแพงศิลาแลงที่เคยล้อมรอบปราสาทส่วนใหญ่พังทลายไปแล้ว แต่สระน้ำ — บาราย — ยังคงอยู่ เป็นสระสี่เหลี่ยมทางทิศตะวันออกของปราสาท ในฤดูฝนน้ำจะเต็มและสะท้อนภาพปราสาท ส่วนในฤดูแล้งน้ำจะลดลงเหลือสระสีเขียวที่นกกระยางมาหาปลา กำแพงที่เหลืออยู่เป็นสันศิลาแลงเตี้ย ๆ และพื้นดินภายในคือลานวัดเก่า ยืนบนสันกำแพงแล้วคุณจะเห็นปราสาททั้งหมดในคราวเดียว ทั้งสามยอด สระน้ำ และทุ่งนาที่อยู่ไกลออกไป
สระน้ำเป็นจุดที่ดีที่สุดในการถ่ายภาพปราสาท จากฝั่งตะวันออก ปราสาททั้งสามยอดจะเรียงตัวกันอยู่หลังน้ำ และในตอนเช้าตรู่ภาพสะท้อนจะเกือบสมบูรณ์แบบ หากมีเลนส์มุมกว้างให้นำมาด้วย ปราสาทอยู่ใกล้กันและสระน้ำแคบ
การเดินทางและค่าใช้จ่าย
เปือยน้อยอยู่ห่างจากตัวเมืองขอนแก่นไปทางใต้ประมาณ 70 กิโลเมตร ใช้เวลาขับรถประมาณหนึ่งชั่วโมงครึ่ง ใช้ทางหลวงหมายเลข 2 ไปทางใต้ถึงบ้านไผ่ จากนั้นใช้ทางหลวงหมายเลข 23 ไปยังอำเภอเปือยน้อย มีป้ายบอกทางไปวัดจากตัวอำเภอ ไม่มีรถโดยสารสาธารณะไปถึงสถานที่ ดังนั้นรถยนต์หรือรถสองแถวเช่าเหมาคือทางเลือกที่ดีที่สุด เปิดให้เข้าชมทุกวันตั้งแต่ 8:00 ถึง 17:00 น. และมีศูนย์ข้อมูลเล็ก ๆ ที่ทางเข้าพร้อมแบบจำลองของปราสาทในสภาพศตวรรษที่ 11
ค่าเข้าชม 50 บาทสำหรับชาวต่างชาติ และ 20 บาทสำหรับคนไทย เด็กอายุต่ำกว่า 14 ปีเข้าฟรี รถสองแถวจากบ้านไผ่ไป-กลับประมาณ 300–500 บาท และเช่ามอเตอร์ไซค์ในตัวเมืองขอนแก่นประมาณวันละ 250 บาท กาแฟและของว่างในอำเภอเปือยน้อยประมาณ 60–80 บาท
หนึ่งชั่วโมงเงียบ ๆ ในทุ่งนา
เปือยน้อยไม่ใช่สถานที่สำหรับเช็กลิสต์ แต่เป็นสถานที่สำหรับใช้เวลาหนึ่งชั่วโมงอย่างเงียบสงบ นั่งบนสันศิลาแลง ชมแสงที่เคลื่อนผ่านอิฐ ฟังเสียงกบในสระน้ำ ช่างขอมเลือกสถานที่แห่งนี้ด้วยเหตุผล และหนึ่งพันปีต่อมาเหตุผลนั้นยังคงชัดเจน ปราสาท สายน้ำ และที่ราบกว้าง ไปแต่เช้า ไปอย่างช้า ๆ และไปก่อนที่ข้าวจะถูกเกี่ยว เพราะสีเขียวเป็นส่วนหนึ่งของภาพ
Comments
Post a Comment